Optimisme als rem op ontwikkeling

Het is een bekend principe uit de positieve psychologie: besteed vooral aandacht aan dat wat goed gaat; want wat je aandacht geeft, dat groeit. Die gedachte klinkt logisch. En toch is het ook zo dat geen aandacht besteden aan dingen die niet goed gaan ervoor zorgt dat je niet leert van je fouten. Samengevat zou je kunnen zeggen dat je een balans moet vinden. Dat is een open deur waar je gemakkelijk doorheen kunt lopen, zonder dat je antwoord hebt op de vraag hoe je in concrete situaties moet handelen. Dat vraagt om een grondige kijk op realistische besluitvorming. Vandaar deze verheldering vanuit de cognitieve antropologie.





Voelt goed, werkt niet

Als je een besluit neemt, doe je dat met je ratio. Maar rationalisatie is niet de eerste stap in je besluitvorming. Voordat je ratio de details uitwerkt, heb je je onbewust al een oordeel gevormd over het onderwerp waarover je een besluit neemt. En nog voordat je dat oordeel vormt, heeft een waarneming ervoor gezorgd dat het onderwerp geactiveerd werd in je hersenen. Meer specifiek: een waarneming activeert een cognitief schema. (D'Andrade (1995) - The Development of Cognitive Anthropology, pp. 138-149).


Cognitieve schema's

Je hoofd werkt als een soort complexe computer, waarbij de cognitieve schema's de algoritmes zijn die jouw functioneren aansturen. De manier waarop jij geprogrammeerd bent is het resultaat van ervaringen die je eerder hebt opgedaan. Daardoor kan een keuze die in het verleden goed voelde én goed werkte op den duur een keuze worden die nog steeds goed voelt, maar niet meer werkt. In de psychologie heet dit een niet functionele copingstrategie.


Aangeboren neigingen

Er is nog een reden waarom keuzes die goed voelen niet altijd werken. Die reden ligt meer in de hardware van je hersenen dan in de software. Het gaat daar om aangeboren neigingen die in een eerder stadium van de evolutie waarschijnlijk nuttig zijn geweest, maar nu niet meer. Vaak wordt aan die aangeboren neigingen weinig aandacht besteedt waar het gaat om groepsprocessen en cultuurvorming. Terwijl die neigingen bepalend zijn voor je houding en je keuzes.


Cultuur proberen te begrijpen zonder aandacht te besteden aan de werking van het brein is als Hamlet proberen te begrijpen zonder aandacht te besteden aan de Prins van Denemarken - Melford Spiro


Onderliggende psychologische principes

Een belangrijke factor in deze vorm van keuzes die goed voelen, maar niet werken, is het feit dat mensen cognitieve minimumlijders zijn. Als er geen noodzaak is om ergens grondig over na te denken, waarom zou je er dan cognitieve energie in steken? Het kost je hersenen minder energie om het bestaande cognitieve schema niet aan te passen. Dit leidt ertoe dat mensen onbewust liever waarnemingen negeren die in strijd zijn met hun cognitieve schema, dan de moeite te nemen om te kijken of het schema nog wel klopt (status quo bias). Het leidt er ook toe dat mensen geen besluit nemen, omdat ze willen voorkomen dat ze spijt krijgen van hun beslissing (regret aversion). Er is nog een laatste effect dat ik graag onder de aandacht breng: het sunk-cost effect: als je eenmaal ergens energie in gestoken hebt, wil je je investering er weer uit halen, in plaats van je verlies te nemen, wat misschien handiger was geweest.


Wat kan ik met deze informatie?

Wees je bewust van je aangeboren neigingen en je cognitieve schema's. Noteer ze voor jezelf op een plek die je gemakkelijk weer terug kunt vinden. Bijvoorbeeld geprint, op een A4-tje aan de muur, boven het beeldscherm van je computer. Sta er open voor dat andere mensen andere cognitieve schema's hebben aangeleerd en dat iedereen niet anders kan dan communiceren vanuit deze schema's. Als je jezelf wilt ontwikkelen, evalueer dan regelmatig je eigen cognitieve schema's en kijk of ze je nog steeds daar brengen waar je wilt zijn. Als dat niet meer het geval is, bedenk je dan welke veranderingen je zou willen doorvoeren. Maak hierin duidelijke keuzes en blijf in ieder geval een paar maanden bij die keuzes. Mensen die jou al wat langer kennen, zullen jou benaderen vanuit hoe ze jou uit het verleden kennen. Dus als jij verandert, kan het voor anderen lastig zijn om de nieuwe "jij" te zien en te accepteren.


In ons artikel "ieder mens is voorspelbaar anders" gaan we dieper in op de werkingsprincipes van de menselijke hersenen die op basis van jouw waarnemingen jouw cognitieve schema's teweeg brengen.


Wil je naar aanleiding van deze informatie verder praten over jou persoonlijke situatie? Neem dan contact met ons op via info@antropologica.net of bel 0682926575.

10 weergaven0 opmerkingen

Recente blogposts

Alles weergeven